X
تبلیغات
رایتل

اندازه و گسترش اقتصاد سایه : یک تحقیق تجربی در مورد ایالت­های هن

سه‌شنبه 27 دی‌ماه سال 1390 ساعت 04:59 ب.ظ

اندازه و گسترش اقتصاد سایه : یک تحقیق تجربی در مورد ایالت­های هند

نویسندگان :  کازیک چادوری[1] ، فردریک شندر[2]  و  سومانا چاتوپادیا[3]

منبع : Journal of Development Economics , 2006

مترجم : دکتر حبیب اله فصیحی

چکیده

                این مقاله با استفاده از داده­های پایه مربوط به ایالت­های هند ، اندازه­ی اقتصاد پنهان در ایالت­های این کشور را در دوره زمانی  75-1974 تا 96-1995 مورد پژوهش قرار داده است . تحلیل­های انجام شده نشان دادند که رشد اندازه­ی اقتصاد سایه در سال­های برنامه نسبت به دیگر سال­ها ، تقریبا 4 درصد کم­تر بوده است .  هم­چنین مشخص شد که این رشد به میزان محسوسی در ایالت­هایی که دولت ائتلافی حاکم بوده ، کم­تر بوده است . رشد فزاینده­ی روزنامه­ها و بالارفتن نرخ باسوادی نمودی از دولت شفاف هستند که برای مثال با مقدار کم­تر فعالیت­های اقتصاد سایه  مشخص می­گردند .

1-مقدمه

در سال­های اخیر اقتصاددانان و جامعه­شناسان در پی آن بوده­اند که شکاف میان مشهود و واقعی را اندازه بگیرند . این امر منجر به مفهوم­سازی  " اقتصاد پنهان "  شد ، گرچه برخی اصطلاحات  هم­معنی با آن مثل : اقتصاد سیاه ، اقتصاد سایه ، اقتصاد زیرزمینی ، اقتصاد غیرمشهود ، اقتصاد غیررسمی ، اقتصاد ثبت نشده و بالاخره اقتصاد موازی معادل با اقتصاد پنهان به کار رفتند . به طور کلی اقتصاد پنهان فعالیت­هایی را دربرمی­گیرد که خارج از فعالیت­های رسمی قرار داشته و  شامل فعالیت­های قانونی و غیرقانونی دور از دسترس دولت است . برآوردهای تجربی حکایت از آن دارند که فعالیت­های زیرزمینی از سال­های 1970 که در سراسر جهان  حضور دولت­ها در صحنه­ی اقتصاد قوی­تر شده ، روبه افزایش بوده­اند . با افزایش مالیات­ها برای تامین مالی برنامه­های دولت ، نیاز به فرار از مالیات و گریز از مقررات دست و پاگیر  شایع گردید . رسانه­های ارتباط جمعی نوشتاری  نیز که آماده­ی پذیرش ایده­ی اقتصاد زیرزمینی شده بودند به طور قابل ملاحظه­ای در این سال­ها رشد یافتند . با قرارگرفتن اقتصاد سیاه در کانون توجهات رسانه­ها ، نوعی هوشیاری نسبت به جاذبه­ی این پدیده در سراسر جهان بوجود آمد .

با اهمیت­یابی این پدیده ، سوالی که طبیعتا مطرح می­شود مربوط به تعریف اقتصاد پنهان است . تانزی[4] خاطر نشان ساخته که اقتصاد پنهان به دلیل ظهور فعالیت­هایی که سنجش و دریافت مالیات از آن­ها دشوار است  همانند :کار زنان خانه­دار و یا فعالیت­های غیرقانونی و مجرمانه، بوجود آمده است .اشنایدر[5]با تعریفی از اقتصاد زیرزمینی به عنوان" تمامی فعالیت­های اقتصادی که در ایجاد ارزش افزوده دخیل بوده و باید در محاسبه­ی درآمد ملی نیز دخالت داده شوند  اما در حال حاضر توسط موسسات سنجش ملی ، ثبت نشده­اند "  دیدگاه فوق را بسط داده است . باتاچاریا[6] اقتصاد پنهان را به عنوان بازتابی از درآمد ملی ثبت نشده ، تشریح نموده و اذعان می­دارد که این بخش با محاسبه­ی تفاوت بین درآمد ملی بالقوه برای به گردش درآوردن پول و درآمد ملی ثبت شده  به دست می­آید .  باگاچاوا  و ناهو[7]  اقتصاد پنهان را به عنوان ترکیبی از غیررسمی ( واحدهای تولیدی و توزیعی کوچک مقیاس )، موازی ( انجام غیرقانونی فعالیت­های مجاز ) و فعالیت­های بازار سیاه ( تولید و توزیع کالاهای بازاری و غیربازاری که توسط دولت منع شده­اند ) ، به حساب آورده­اند . آچاریا [8] در حوزه­ی کشور هند ، اقتصاد سیاه را به عنوان  " جمع شدن درآمدی که مشمول مالیات است اما به ماموران مالیاتی گزارش نمی­شود " و نیز  " گستره­ای که در آن  برآوردهای درآمد ملی و ستاده­ها به دلیل گزارش کردن نادرست درآمدها ، ستاده­ها  و معاملات به دلایل گریز از مالیات ، سرباززدن از دیگر کنترل­های اقتصادی و موارد مربوط دیگر ، انحراف دارد .  تعریف دیگری اقتصاد پنهان را کلیه­ی فعالیت­های اقتصادی ثبت نشده که در محاسبات مرسوم (یا مشهود ) از تولید ناخالص ملی ، اعمال می­شود ، در نظر گرفته است . اسمیت[9] آن را به عنوان تولید بازار محورکالاها و خدمات اعم از قانونی یا غیر قانونی که از شناسایی در برآوردهای تولید ناخالص داخلی پرهیز دارند , تعریف کرده است .  

مباحث بالا این نکته را گوشزد می­نماید که اقتصاد سایه یا پنهان با آن نسبت از درآمدهای حاصل از فعالیت­های قانونی و غیرقانونی سروکار دارد که به کمک رویه­های پیچیده سنجش استاندارد که برای محاسبه­ی درآمد ملی به­کار می­روند ، قابل محاسبه نیستند . در این مقاله تعریف اخیر از اقتصاد زیرزمینی مبنای کار قرار گرفته است .

در این مقاله کوشش براین بوده تا اندازه­ی اقتصاد پنهان (سایه ) را برای 14 ایالت بزرگ هند در سال­های 75-1974 تا 96-1995  با استفاده از مدل چند عاملی و چند شاخصی میمیک (MIMIC)  برآورد گردد . به منظور برآورد اندازه­ی اقتصاد سایه ،علاوه بر این، تحقیقات تجربی نیز ارائه شده­اند تا نقش عوامل اقتصادی-اجتماعی ، سیاسی و نهادی در اندازه­ی اقتصاد پنهان روشن گردد . رویکرد مورد نظر هم­چنین اهمیت رویه­های سیاسی در افزایش مسئولیت دولت برای مهار اقتصاد پنهان تشریح گردیده­اند . به ویژه برنقش انتخابات ، ماهیت دولت­ها ، سواد ، رسانه­های ارتباط جمعی ، و تاثیرات آزادسازی اقتصادی تاکید شده است . به نظر کاوفمن [10]  دانش و اطلاعات ، رهبران و کنش جمعی می­توانند به عنوان سلاح اولیه برای نشانه روی به فساد مورد استفاده قرار گیرد . استپنهارست[11]  پیوند جزئی میان یک رسانه فعال و بهبود فساد به عنوان نمودی از فعالیت­های اقتصاد سایه ، قائل شده است . جانکو[12]   خاطر نشان ساخته که مالکیت دولت بر رسانه عموما  با آزادی کم­تر اطلاع رسانی ، حقوق  اقتصادی و سیاسی کم­تر  و مهم­تر از همه ،کامیابی­های اجتماعی کم­تر در عرصه­ی آموزش و سلامت همراه است . اهرند[13]  شواهد تجربی قوی ارائه کرده که می­رسانند تقویت آزادی اطلاع­رسانی باید از اولویت­های مقابله با فساد باشد . دیک و زینگیلز[14] از نقش رسانه­ها بر نفوذ در سیاست مقابله با فساد بحث به میان آورده است .

هند ،چارچوب مطالعاتی جالبی در این زمینه است . این کشور از سال 1947 نوعی دموکراسی پیشه کرده است . انتخابات دوره­ای برای مجالس ملی و ایالتی از سال 1952 انجام شده­اند . آزادی نسبی و استقلال رسانه­ای با سری­های زمانی و تغییر بخشی چشمگیر وجود دارد . با استفاده از این داده­ها ، قادر خواهیم بود ارتباط میان توسعه و رسانه­های ارتباط جمعی  و نیز رابطه­ی بین عوامل نهادی و کنش­های حکومتی را بیازماییم تا نیازهای شهروندان را برآورده سازیم.مقاله­ی اخیر در این ارتباط می­تواند کاملا با ادبیات روبه رشدی که داده­های مربوط به هند را برای آزمودن نقش عوامل سیاسی و نهادی  در تشریح مسئولیت دولت ، مورد استفاده قرار می­دهد ، هماهنگ باشد . باسلی و بارگس [15]خا طر نشان ساخته­اند که ایدئولوژی حزبی بخش عمومی را متاثر می­سازد  .آن­ها نشان دادند که دولت­های ایالتی در ایالاتی که شمارگان روزنامه­ها بالاتر و مسئولیت انتخاباتی زیادتر است در قبال تولید مواد غذایی و خسارت دیدن محصولات، بیش­تر احساس مسئولیت می­کنند . بانرجی و لیر[16]  ثابت کرده­اند که تفاوت در نهادهای تاریخی منجر به گزینه­های سیاسی متفاوتی می­گردد و کامیابی­های اقتصادی را متاثر می­نماید . لیر ابراز می­دارد که در زمان حاضر نواحی تحت هدایت قواعد انگلیسی از نظر کالاهای عمومی در سطح پایین­تری به سر می­برند . هوف[17] برآوردی از توسعه­های مرتبط با نهادها و تاثیر آن­ها بر روی رشد اقتصادی به دست آورده است . به هر حال هیچ­کدام از گفته­های پیشین چیزی از اندازه­ی اققتصاد غیررسمی در هند بیان نکرده­اند و این مقاله کوششی در این جهت به شمار می­رود .

گزارش کمیته­ی وانچو[18] ( دولت هند ، وزارت مالیه ، 1971 ص 6) اولین سندی است که که به اقتصاد سایه در هند پرداخته است . گزارش فوق به این پدیده بسان " غده سرطانی در اقتصاد کشور که اگر اکنون تحت کنترل قرار نگیرد به ویرانی اقتصاد خواهد انجامید " نگریسته است . در گزارش کمیته­ی ونکاتاپیاه [19] (دولت هند ،1974) که بر محور خود دورسازی  از عدم پرداخت مالیات تهیه شده آمده است که "  راحت می­توان اعتراف کرد که  ما آمادگی آن را نداریم که و بنابراین به شکل دردآوری از دامنه ، انحراف و از هم پاشیدگی تولید  در شگفتیم " . در کنار مالیات­ها ، گستره­ی قواعد  نمایان­شده در اقتصاد به شکل پروانه­های صنعتی ، پروانه واردات ، کنترل قیمت­ها و مسیرهای توزیع کالا و خدمات ، کنترل اعتبارات و دیگر کنترل­ها می­توانند می­توانند مشوق گسترش اقتصاد پنهان باشند . در گزارش کمیته­ی داگلی [20]این موارد به وضوح آمده­اند .

قسمت باقی­مانده­ی مقاله به شکل زیر سازمان یافته است . اولین بخش آن دیدگاهی اجمالی از ادبیات مربوط به برآورد اندازه­ی اقتصاد پنهان را ارائه داده است . در بخش سوم روش پژوهش آمده است . بخش چهارم به سه زیربخش تقسیم شده : زیربخش اول متغیرهای داده­های پایه را که در تحلیل به­کار رفته­اند، فهرست نموده  ، زیربخش دوم ماهیت اقتصاد پنهان را مستند سازی نموده و با توجه به روش تحقیق ، برآوردهایی حاصل می­کند و بالاخره زیربخش انتهایی با نقش عوامل نهادی و سیاسی  در  تشریح اندازه­ی اقتصاد پنهان ، سروکار دارد .  بخش پنجم مقاله نیز به نتیجه­گیری می­پردازد .

2-روش­های اندازه­گیری اقتصاد پنهان

                این مطالعه متفاوت از مطالعاتی است که توسط گوپتا و مهتا [21] ،چوپرا [22] ، آچاریا [23]، باتاچاریا [24]  و باتاچاریا   و  قوس [25]  اخیرا در حوزه­ی اقتصاد زیرزمینی در کشور هند و به روش زیر صورت گرفته است :

1-    آچاریا ، باتاچاریا  و  بتاچاریا و قوس  از روش برآورد تقاضای پول نقد مرسوم استفاده کرده­اند ، ضمن انتقاد بر روش آنان که همه تنها بر یک حقیقت از اقتصاد پنهان توجه داشته­اند ، در این مطالعه از مدل چند عاملی و چند شاخصی میمیک استفاده شده است .گوپتا و مهتا از رویکرد ورودی ( داده­های) فیزیکی  استفاده کرده و روش چوپرا  نیز چیزی مشابه روش پیشنهادی کالدور[26] بوده است .( کالدور سعی داشت که اندازه­ی اقتصاد پنهان در هند را با برآورد درآمدی که از پرداخت مالیات روی­گردان است ، محاسبه نماید )

2-    منحصر به فرد بودن مطالعه­ی اخیر بر این حقیقت استوار است که پاسخ به این سوال حیاتی را پیگیری می­کند که : آیا افزایش حضور نهادهای تمدنی چون رسانه­ها تاثیرات دوگانه­ای بر اندازه­ی اقتصاد پنهان در یک کشور دموکراسی چون هند دارد ؟

دراین مقاله کوشش بر این بوده تا انداز­ه­ی اقتصاد پنهان با استفاده از مدل چند عاملی و چند شاخصی میمیک برآورد گردد . فری و ویک-هانیمان [27]اولین کسانی بودند که این شیوه را برای برآورد اقتصاد پنهان در 17 کشور عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در سال­های 78-1960 به کار گرفتند . آن­ها این شیوه را از نظریه آماری متغیرهای غیرمشهود که مورد مشابهی از آن توسط زلن[28]ر ، گلدبرگر[29]  ، و جورسکوگ و گلدبرگر[30] مورد استفاده قرار گرفته، اقتباس نمودند .  در این شیوه علل چندگانه و شاخص­های چندگانه از پدیده مورد توجه قرار گرفته­اند تا  با یک رویکرد تحلیل عاملی، اندازه اقتصاد پنهان به عنوان یک متغیر غیر مشهود  سنجیده شود . ضریب ناشناخته به طور جداگانه از طریق یک دستگاه معادله­ی ساختاری با متغیرهای نمایانگری که به کمک آن­ها تاثیر متغیرهای نامشهود به طور غیرمستقیم به دست می­آید ، برآورد می­گردد . فری و ویک-هانمان در سال ­های 1970 کشورهای سازمان همکاری اقتصادی و توسعه را بر اساس اندازه­ی اقتصاد زیرزمینی، رتبه­بندی نمودند . در اواخر این دهه کشورهای اسکاندیناوی و بنلوکس سطح گسترده­ای از اقتصاد زیرزمینی را دارا بودند . پس از آن­ها ، ایالات متحده  میزان متوسطی را نشان می­داد و و سپس سوئیس و ژاپن کم­ترین حجم از اقتصاد زیرزمینی را نشان می­دادند . هم­چنین از نظر نرخ رشد، این­گونه به نظر می­رسد که دانمارک ، بلژیک و ایتالیا رشدی بالاتر از حد متوسط داشته­اند در حالی که کانادا ، انگلستان و امریکا رشدی کم­تر از متوسط را به خود اختصاص داده­اند . مطالعه­ی دیگری که توسط آینگر و همکاران [31] انجام شده از شکل دیگری از مدل میمیک با عنوان دایمیمیک[32](رویکرد دینامیک چندعاملی چند شاخصی) برای ارزیابی اندازه­ی اقتصاد پنهان در ایالات متحده در دوره­ی 82-1939 استفاده شده است . نتایج مطالعه­ی اخیر نقطه اوج اندازه­ی اقتصاد پنهان ایالات متحده را در سال­های 44-1943 و نقطه حضیض آن را در حدود سال­های 68-1967 تشخیص داده است .

          در سال­های اخیر مطالعاتی چند  به خصوص در کشورهای نیوزیلند و کانادا از رویکرد متغیرهای مخفی یا غیرمشهود استفاده کرده­اند. گیلز[33]  ، گیلز و کاراگاتا [34]  و  گیلز و تدز[35] از داده­های سری­های زمانی اقتصاد کشورهای نیوزیلند و کانادا استفاده کرده و با به­کار بردن مدل میمیک اقتصاد پنهان را  برآورد نموده­اند. تا آن­جا که معلوم شده ، این پژوهش اولین نمونه­ای است که اندازه­ی اقتصاد پنهان کشور هند را به کمک مدل میمیک برآورد می­نماید .

3-روش برآورد

دراین قسمت به طور خلاصه رویکرد مدل میمیک تشریح می­گردد . در واقع مدل میمیک  نوع تغییر یافته مدل لیزرل[36](روابط خطی و ساختاری مستقل ) مربوط به جورسکوگ و سوربم[37] است که قادر است یک شاخص سری­های زمانی را(یعنی یک شاخص توصیفی را) برای متغیرهای مخفی حاصل نماید . لازم است از طریق انطباق مقادیر توصیفی با برخی مقادیر کمی که در گذشته به شیوه­های دیگر برآورد مثل رویکرد تقاضای اسکناس یا برق، فراهم گردیده­اند ، شاخص توصیفی به صورت سری­های عددی(کمی) مقادیر مربوط به اندازه اقتصاد پنهان درآید . معادله­ی مدل میمیک را می­توان این گونه بیان نمود :

معادله (1)

معادله (2)

y  :  بردار پایه شاخص هایp   مربوط به متغیر پنهان

   و     :  بردار علل q   مربوط به

به عبارت دیگر : Eq  در معادله (1)مدل اندازه­گیری برای     و   Eq در معادله (2)  معادله­ی ساختاری متغیر پنهان ،   خطای اندازه­گیری (px1)   و    خطای ساختاری  غیربرداری

فرض بر این است که  و کلیه­ی عناصر  دو به دو با هم همبستگی نداشته و  واریانس   برابر  و  کواریانس   برابر  می­باشد .

با جایگزینی معادله (2) در معادله (1) مدل میمیک می­تواند به صورت مدل رگرسیون چند متغیره معادله p درآید :

معادله (3)                                                                   y =

   + Z=           ,          

Cov(z) =

به نظر می­رسد مدل معادله p    ( معادله 3) دارای ماتریس رگرسیون رتبه­بندی معادل یک و ماتریس کواریانس خطایی باشد که به همین ترتیب وارد می­گردد . شرط اول در مدل­های معادلات همزمان به صورت خاصی است . در این معادلات جابه­جایی تعدادی از متغیرهای برون­زاد(غیرذاتی) از معادله ساختاری ممکن است منجر به شکل کاهشی ماتریس ضریب شده و آن را به صورت کوتاه شده­ی­مرتب درآورد. خاصیت مفرد ماتریس کواریانس خطا توسعه می­یابد زیرا برای برآورد مدل اندازه­گیری لازم است که ابتدا آن را نرمال سازیم . این امر می­رساند که برآورد معادلات (1) و (2) تنها وقتی حاصل می­گردد که یک عنصر از  با یک مقدار از پیش تعیین شده ، معین گردد . در این­جا با به­کارگیری رویه برآورد حداکثر احتمال[38]   مدل فوق تخمین زده شده است .

          در مطالعه­یاخیر ، ترکیبات زیر از علل و شاخص­ها مورد استفاده قرار گرفته­اند تا برآوردهای متفاوتی از اقتصاد پنهان را نتیجه دهند .

 برای شاخص­ها از این موارد استفاده شده است : رشد تولید خالص و واقعی داخلی ایالت­های هند ؛ تعداد شاغلین ( مجموع کارگران مولد و غیر مولد ) ، جهت صنایع کارخانه­ای به ثبت رسیده که با تعداد کل کارگران در هر ایالات انطباق داده شده است .

برای متغیرهای علی این موارد به­کار رفته­اند : صورت حساب سرمایه­ای هزینه­های توسعه­ای ؛ صورت حساب سرمایه­ای هزینه­های غیرتوسعه­ای ؛ درآمد مالیاتی هر ایالت ؛ درآمدهای غیمالیاتی هر ایالت ؛ صورت حساب جاری هزینه­های توسعه­ای  ایالت­ها ؛ صورت حساب جاری هزینه­های غیر توسعه­ای  ایالت­ها؛

کلیه­ی متغیرهای مالیاتی و هزینه­ای به عنوان سهم هر ایالت از تولید خالص داخلی بیان شده­اند . و مجموع درآمد هر دولت ایالتی شامل دو جزء می­باشد : مجموع درآمد مالیاتی و مجموع درآمد غیر مالیاتی . مجموع درآمد مالیاتی دولت ایالتی به دو بخش قابل تفکیک است : سهم آن از درآمدهای مالیاتی دولت مرکزی و درآمدی که از مالیات­های وصولی در خود ایالت به دست می­آید . مالیات­های ایالتی ماهیتا غیر مستقیم هستند . (مالیات­های غیر مستقیم به­طور متوسط 87 تا 88 درصد جمع درآمد مالیاتی را شامل می­گردند . ) درآمدهای غیرمالیاتی دولت­های ایالتی از دو منبع به­دست می­آید : کمک­های دولت مرکزی و درآمد غیرمالیاتی خود ایالت . بهره­ی دریافتی از وام­های پرداخت شده توسط دولت مرکزی ، سود سهام ، سودی که توسط بخش عمومی تعهد شده  و به دولت ایالتی اختصاص داده می­شود  و درآمدهای حاصل از لاتاری ( بخت­آزمایی ) ، عمده­ترین درآمدهای غیرمالیاتی را شامل می­شوند . در این مقاله ، ترکیبی از درآمدهای مالیاتی و غیرمالیاتی ایالت­ها به عنوان کل درآمد ، در نظر گرفته شده­اند .

 کل هزینه­های صورت گرفته توسط دولت ایالتی به شکل حساب­های جاری و ­حساب­های سرمایه­ای است . حساب هزینه­های جاری سه گونه­اند : مصارف توسعه­ای ، مصارف غیرتوسعه­ای و کمک­های اعطایی به ادارات محلی ، مصارف حساب­های جاری توسعه­ای اصولا نیاز به نگه­داری دارایی­های موجود در خدمات اقتصادی و خدمات اجتماعی را اجابت می­نمایند . خدمات اقتصادی شامل : هزینه­های صرف شده در کشاورزی ، صنعت ، نیرو و آبیاری ، حمل و نقل و ارتباطات  و خدمات اجتماعی شامل : آموزش و پرورش ، بهداشت و رفاه خانواده و پرداخت­های برنامه­ریزی شده برای امنیت اجتماعی می­باشد . حساب­های جاری غیر توسعه­ای مشتمل بر : بهره­های پرداختی برای وام­های گذشته ، هزینه­های خدمات مالی و اداری ، حقوق مستمری­بگیران و بازنشستگان ، پرداخت­های برنامه­ریزی نشده امنیت اجتماعی و یارانه­های رفاهی و غذایی می­باشد .

 هزینه­های مربوط به حساب­های سرمایه­ای از دو قسمت تشکیل شده­اند : توسعه­ای و غیرتوسعه­ای . هزینه­های توسعه­ای در این بخش در ایجاد دارایی­های فیزیکی صرف می­شوند و قسمت غیرتوسعه­ای آن برای بازپرداخت وام­ها هزینه می­گردد .

چنان­که پیش از این آمد ، مدل میمیک تنها می­تواند یک شاخص سری زمانی را برای متغیرهای پنهان اقتصاد زیرزمینی دراختیار گذارد و به هر حال این مدل تنها یک شاخص را برای سری­های زمانی ارائه می­دهد . به این جهت ناگزیریم که این شاخص توصیفی را از طریق انطباق مقادیر توصیفی با مقادیر عددی و کمی که که در گذشته به شیوه­های دیگر فراهم شده­اند ، به صورت سری­های عددی درآوریم .از جمله شیوه­هایی که در گذشته برای برآورد حجم اقتصاد پنهان به­کار رفته  منی-توان به رویکرد تقاضای برق یا اسکناس اشاره کرد . در این مطالعه برآورد انجام شده توسط باتاچاریا در سال 1999 را که اندازه­ی اقتصاد پنهان سال 90-1989 را حدود 5/22 درصد برآورد کرده برای این انطباق به کار رفته است .

با توجه به برآورد فوق ، در گام بعدی کوشش خواهیم کرد تا روشن سازیم که آیا نهدهای تمدنی چون رسانه­ها ، نهادهای سیاسی یا مشخصه­های دولت­های ایالتی ، تاثیری بر رشد برآوردشده­ی اقتصاد پنهان دارند یا خیر ؟ معادله­ی رگرسیون مدل به این صورت است : ( معادله 5)

++ log ( -1) +  +  +  +

   : تاثیر ثابت اسمی

 : کنترل زمانی- ساختگی  ضربه کل

 -1 : انداز­ه­ی درنگ­دار اقتصاد پنهان

   : روند مشخص ایالت در برآورد مورد نظر

  :  متغیری که مشخصات دولت در دوره­های ائتلاف را نشان داده و سهم سال t را در حالتی که دولت ائتلافی در قدرت بوده و بیش از یک حزب محوری وجود دارد ، اندازه­گیری می­نماید.متغیر اخیر دولت ائتلافی نامیده شده است .

  :  متغیری که یک سال ساختگی انتخاباتی را نشان داده و مقدار 1 را به خود اختصاص می­دهد در صورتی که برنامه انتخابات در نیمه دوم سال مالی t  یا در نیمه اول سال مالی بعد در ایالت i انجام شده باشد .

  : گستره­ی رابطه­ی سیاسی بین دولت مرکزی و دولت ایالتی. پرواضح است که این یک متغیر ساختگی است. در صورتی که دولت ایالتی در ایالت s برای بیش از 6 ماه از سال مالی t   از نظر سیاسی به دولت مرکزی مربوط باشد ، مقدار صفر را به خود اختصاص می­دهد.

  : بیان اختلاف میان دولت ایالتی با گرایش چپ ( دولتی که توسط یک حزب کمونیست رهبری می­شود .) و همه­ی انواع دیگر دولت­ها . متغیر اخیر، سهم سال مالی t   را در طول دوره­ای که دولت ایالتی ایالت i  دولتی چپ­گراست اندازه­گیری می­نماید .

 Rur  : سهم جمعیت روستایی در مجموع تولید خالص داخلی ایالت

Primary  : ترکیب بخش­های اول اقتصادی ( کشاورزی و خدمات مربوط) در مجموع تولید خالص داخلی ایالت

  : رشد سرانه­ی شمارگان کل روزنامه­ها

Lit  : رشد نرخ باسوادی

          در معادله (5) در جایی که درجه­ی تصحیح خودکار روند مشخص ناحیه­ای منظور شده،

 جمله­ی خطای  به عنوان فرآیند AR(1)  مدل­سازی گردیده است . برآورد معادله (5) از طریق ایجاد کوچک­ترین مربعات هم­چنین  ایجاد ساختار خطای عدم تجانس را با هر ایالتی که واریانس خاص خود را دارد ، امکان­پذیر می­سازد .

4-نتایج عملی

4-1 داده­ها

    مجموعه داده­های این مطالعه شامل مشاهدات سالیانه سال­های 75-1974 تا 96-1995 در قلمرو 14 ایالت کشور هند می­باشند . ایالت­های فوق عبارت­اند از : آندراپرادش ، بیهار ، گجرات ، هاریانا ، کارانتاکا ، مادیاپرادش ،ماهاراشتارا ، اوریسا ، پنجاب ، راجستان ، تامیل نادو ، آتارپرداش  و بنگال غربی . متغیرهایی در نظر گرفته شده به دو بخش قابل تقسیم هستند :1- داده­های مربوط به نمایانگرها ( رشد تولید واقعی و خالص داخلی ایالت ­ها و جمع کل کارخانه­ها در ایالات ) و 2- داده­های مربوط به علل . تولید خالص و واقعی ایالات از موضوعات مختلف آمار حساب­های ملی ( وزارت برنامه ریزی هند ، توسعه­ی آمارها ) که توسط سازمان آمار مرکزی دولت هند منتشر شده ، استخراج گردیده­اند . داده­های اشتغال مربوط به صنایع کارخانه­ای به ثبت رسیده از موضوعات گوناگونی برآوردهای سالانه صنایع هند ( وزارت آمار و اجرای برنامه  ) به­دست آمده است . داده­های مربوط به علل همانند متغیرهای مالیات و هزینه دولت­های ایالتی از مجلدات مختلف بولتن بانک ذخیره­ی هند که توسط بانک مرکزی این کشور انتشار می­یابد گرد­آوری شده­اند .

          مشخصات جمعیتی ایالات همانند نقش بخش­های اول شغلی با استفاده از آمار حساب­های ملی تهیه شده است . نرخ باسوادی از آمارهای سرشماری و برآورهای نمونه­ای ملی فراهم آمده است . ( هر دوی این منابع توسط دولت هند منتشر می­شوند )نرخ باسوادی برای برخی سال­ها که از هیچ­کدام از دو منبع یاد شده قابل استخراج نبوده ، با میان­یابی داده­ها با استفاده از  یک فرمول رشد ساده، حاصل شده­اند. ارقام سرانه­ی شمارگان روزنامه­ها از نشریه اطلاع­رسانی درهند که توسط وزارت اطلاعات و سخن­پراکنی منتشر می­شود  استخراج شده­ است . در این زمینه شمارگان روزنامه­های تمامی گویش­های محلی، تمامی روزنامه­های انگلیسی زبان ، تمامی روزنامه­هایی که به زبان دوم هم منتشر می­شوند و خلاصه شمارگان کلیه­ی روزنامه­های دیگر محاسبه گردیده­اند . همگی این-ها در نشریه اطلاع­رسانی در هند آمده­اند . داده­های با موضوع سیاسی از منابع مختلفی فراهم شده­اند . اولا  زمان کلیه­ی انتخابات مجالس قانونی ایالات از کتاب "رای دادن در هند "  و وب سایت کمسیون انتخابات هند[39]  به دست آمده است .

            ماهیت دولت ایالتی ( ائتلاف، وابستگی سیاسی و ایدئولوژی) برای هر ترکیب سالی- ایالتی ، مشخص شده که اطلاعات مربوط از  کتاب دایره­المعارف هند و ایالات آن ، جمع­آوری شده­اند .

4-2-نتایج

    این بخش به دو زیر قسمت تقسیم شده است : بخش 4-2-1 نتایج مدل میمیک را گزارش کرده و بخش 4-2-2 نتایج حاصل از معادله­ی (5) را بیان می­نماید .

جدول (1) نتایج حاصل از مدل میمیک

ایالات

نمایانگرها

متغیرها

آندراپرادش

کرالا

ماهاراشترا

بنگال غربی

رشد سالانه تولید خالص واقعی در ایالات

04/0

(25/0)

47/0-

a(10/2-)

13/0-

(51/0-)

20/0-

(62/0-)

تعداد کل شاغلین در صنایع کارخانه­ای به ثبت رسیده (انطباق داده شده با تعداد کل کارخانه در هر ایالت )

1

1

1

1

علل

هزینه­های غیرتوسعه­ای حساب  سرمایه در درصد تولید خالص داخلی

44/0

c(82/3)

03/0

(32/0)

03/0

(23/0)

10/0

(68/0)

هزینه­های توسعه­ای حساب  سرمایه در درصد تولید خالص داخلی ایالت­ها

25/0-

a(072-)

05/0-

(46/0-)

02/0

(06/0)

18/0-

(62/0-)

درآمد مالیاتی خود ایالت در درصدتولید خالص داخلی ایالت­ها

13/0-

(60/0-)

88/0-

c(52/3-)

60/0-

a(80/1-)

A2/0-

(12/1-)

درآمدهای غیرمالیاتی خود ایالت در درصد تولید خالص داخلی ایالت­ها

15/0-

(24/1-)

35/0

c(44/3)

22/0

(75/0)

10/0

(34/0)

هزینه­های توسعه­ای حساب جاری در درصد تولید خالص داخلی ایالت ها

20/0-

(79/0-)

20/0-

(21/1-)

16/0-

(35/0-)

78/0

b(68/2)

هزینه­های حساب جاری غیر توسعه­ای در درصد تولید خالص داخلی ایالت­ها

43/0-

c(56/3-)

31/0

(19/1)

17/0-

(86/0-)

69/0-

a(79/1-)

توضیحات جدول : آمارهای t   در داخل پرانتز آمده­اند .  a  در سطح 10 درصد معنی­دار است .  b  در سطح 5 درصد معنی­دار است .  c  در سطح 1 درصد معنی­دار است .

جدول (2) آمارهای تشخیصی مدل تخمینی میمیک

ایالت

باقیمانده­ی جذر میانگین مربعات

شاخص خوبی برازش[40] انطباق یافته

شاخص خوبی برازش خست[41]

آندراپرادش

046/0

66/0

013/0

بیهار

11/0

53/0

13/0

گجرات

051/0

87/0

14/0

هاریانا

087/0

37/0

13/0

کارناتاکا

050/0

80/0

14/0

کارالا

074/0

23/0

12/0

مادایاپرادش

150/0

26/0

12/0

ماهاراشاترا

1/0

61/0

13/0

اوریسا

046/0

63/0

13/0

پنجاب

02/0

91/0

14/0

راجستان

04/0

92/0

14/0

تامی­نادو

07/0

27/0

12/0

آتارپرادش

092/0

26/0

12/0

بنگال­غربی

066/0

37/0

12/0

4-2-1-برآورد مدل میمیک از اقتصاد پنهان در ایالت­های هند

    در این قسمت تخمین­های اقتصاد پنهان در ایالت­های هند آورده می­شوند. به این منظور مدل میمیک برای هر یک از ایالت­ها محاسبه شده است . جدول (1) نتایج مربوط به چهار ایالت را نشان می­دهد . نتایج به­دست آمده موارد زیر را آشکار می­سازد : گرچه متغیرهای علی به­طور معمول با علامت­های مورد انتظار وارد گردیده­اند ، اما به هرحال تعدادی از آن­ها به اندازه قابل قبول معنی­دار نیستند . جدول (2) آمارهای تشخیصی مدل تخمینی را گزارش می­نماید مقادیر کم­تر باقیمانده­ی جذر میانگین مربعات ، مقدیر زیادتر شاخص خوبی برازش انطباق یافته و نیز مقادیر بالاتر شاخص خوبی برازش خست بیانگر برازش خوب مدل هستند . در کلیه­ی مدل­ها ، آمارهای تشخیصی نتایج رضایت­بخشی را در مورد برازش مدل می­رسانند . در جدول (3) اندازه اقتصاد زیرزمینی چهار ایالت نمونه در هند برای سال­های 75-1974  ، 81-1980 ، 82-1981 ، 87-1986 ، 92-1991 و 96-1995 آورده شده­اند . جدول (3)  نتایج جالبی را نشان می­دهد : در تمامی دوره­ها ، ایالت هاریانا پایین­ترین میزان اقتصاد زیرزمینی را به خود اختصاص داده و پس از آن ایالت جنوبی تامی­نادو قرار گرفته است . این در حالی است که آناداراپرادش ، کارناتاکا  و تامیل­نادو ، کم­ترین میزان اقتصاد زیرزمینی را در مقایسه با دیگر ایالت­ها  داشته­اند .  در 3 ایالت از 5 ایالت موسوم به بیمارو[42] ، اندازه­ی اقتصاد زیرزمینی بالاتر از میانگین مربوط به کل 14 ایالت است .در ایالت­هایی مثل :اوریسا ، هاریانا ، پنجاب ، راجستان ، آتارپردادش  و بنگال غربی ، در عصر پیش­از آزادسازی ( یعنی سال 93-1992 تا 96-1995 )، اندازه اقتصاد پنهان نسبت به کل دوره زمانی مورد مطالعه ، قابل ملاحظه بود

          در شکل (1) اندازه­ی اقتصاد پنهان برای 14 ایالت فوق ترسیم گردیده است . در این شکل ستونی که با  کل-14 نشان داده شده میانگین ساده­ای از وضعیت 14 ایالت را نشان می­دهد . در سال­های مورد مطالعه، اندازه کلی اقتصاد پنهان برای کل هند حدود 35/20 درصد تولید ناخالص داخلی بوده است . اندازه­ی اقتصاد پنهان  از 39/15 درصد در سال 75-1974 به 21/23 درصد در سال 96-1995 افزایش یافته است . ایالت­های بیهار ، گجرات ، مادیاپرادش ، ماهاراشترا، پنجاب و راجستان در مقایسه با کل هند ، اندازه­ی بالتری از اقتصاد پنهان را داشته­اند .

          مقایسه­ی اندازه­ی برآورد شده­ی اقتصاد پنهان  در کل هند با برخی دیگر از کشورهای آسیایی ( که در ضمیمه الف آمده)  گواه آن است که تایلند با 3/48 درصد تولید ناخالص داخلی رسمی ، در سال 95-1994 بالاترین میزان اقتصاد سایه را  داشته  و پس از آن فیلیپین با رقم 4/38 درصد و سری­


لانکا با رقم 3/35 درصد قرار داشته­اند . تایوان با رقم 4/17 درصد ، هند با رقم 3/20 درصد و کره­جنوبی با 4/22 درصد ، اندازه­ی متوسطی را نشان می­دهند  و بالاخره در پایین­ترین سطح ، چین با رقم 2/10 درصد ، ژاپن با رقم 6/10درصد و سنگاپور با رقم 2/11 درصد از تولید ناخالص داخلی رسمی ، قرار دارند .

جدول (3) اندازه اقتصاد پنهان در هند به عنوان درصدی از تولید خالص داخلی ایالتی

دوره­های زمانی

75-1974

تا

81-1980

82-1981

تا

87-1986

88-1987

تا

92-1991

93-1992

تا

96-1995

75-1974

تا

96-1995

ایالت

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

آنداپرادش

437/14

357/2

235/20

198/3

177/22

711/0

724/18

399/2

557/18

811/3

بیهار

642/22

847/2

623/26

586/4

954/25

520/2

422/27

731/1

350/25

573/3

گجرات

278/16

574/2

957/20

589/2

160/25

481/4

011/21

493/1

433/20

341/4

هاریانا

308/9

664/2

937/15

397/2

114/21

014/1

400/28

836/4

148/17

503/7

کارناتاکا

419/16

537/3

150/22

363/3

965/22

806/1

739/19

063/1

073/20

840/3

کرالا

638/15

958/1

917/19

563/2

788/21

812/0

531/22

236/1

456/19

319/3

مادایاپرادش

071/22

700/6

687/25

744/1

708/24

997/2

038/23

630/2

832/23

309/4

مهاراشترا

047/17

168/1

284/22

566/1

181/23

838/0

392/23

881/1

023/21

084/3

اوریسا

971/9

825/2

107/15

865/4

019/24

474/2

715/29

490/1

154/18

247/8

پنجاب

286/15

806/1

419/20

760/1

808/24

694/1

589/27

714/0

088/21

001/5

راجستان

003/17

823/3

862/19

425/3

586/24

800/2

584/31

052/6

157/22

510/6

تامی­نادوا

839/15

526/1

430/21

086/1

119/23

489/2

268/22

604/1

187/20

478/3

آتارپرادش

285/11

047/1

395/14

884/1

625/21

941/1

016/27

531/1

343/17

254/6

بنگال­غربی

907/16

428/2

012/16

951/3

103/22

517/2

812/29

232/3

190/20

931/5

میانگین

14 ایالت

724/15

628/4

041/20

552/4

379/23

545/2

161/25

642/4

357/20

555/5

کل هند

060/17

128/1

377/20

929/0

475/22

428/0

399/23

310/0

348/20

659/2

           


به منظور درک بهتر موضوع ، نرخ رشد اقتصاد زیرزمینی برای دوره پیش از آزادسازی ( سال­های 76-1975 تا 92-1991)و پس از آزادسازی ( 93-1992 تا 96-1995) ،برای ایالت­های هند محاسبه  و نتایج در جدول (4) آورده شده است .در دوره پس از آزادسازی ،رشد اندازه­ی اقتصاد زیرزمینی در اغلب ایالت­ها به جز هاریانا، راجستان و بنگال­غربی ، پایین­تر بوده است . در این میان آندراپرادش پایین­ترین رشد را داشته­است . در دوره پیش از آزادسازی ، کرالا پایین­ترین نرخ رشد میانگین و اوریسا بالترین آن را به خود اختصاص داده­اند .

شکل (4 ) میانگین اندازه اقتصاد غیررسمی 14 ایالت هند در سال­های 75-1974 تا 96-1975

4-2-2- تبیین اندازه­ی اقتصاد پنهان ایالت­های هند

          به منظور تشریح اندازه اقتضاد پنهان ،رگرسیون به صورت معادله (5) محاسبه شده و نتایج مربوط در جدول (59 آورده شده است . ستون اول جدول فوق نتایج رگرسیون را باتوجه به متغیرهای سیاسی یعنی : نشان می­دهد



[1] Kausik Chaudhuri

[2] Friedrich Schneider

[3] Sumana Chattopadhyay

[4] -Tanzi(1999)

[5] Schneider(1986)

[6] Bhattacharyya(1999)

[7] Bagachwa& Naho(1995)

[8] Acharya(1995)

[9] Smith(1985)

[10] Kaufman(1999)

[11] Stapenhurst(2000)

[12] Djankov et al (2002)

[13] Ahrend(2002)

[14] Dyck& Zingales(2002)

[15] Besley & Burgess (2000)

[16] Banerjee & lyer(2004)

[17] Hoff(2003)

[18] The Wanchoo Committee Rreport

[19] The Venkatappiah Committee Report

[20] The Dagli Committee (1979)

[21] Gupta & Mehta (1981)

[22] Chopra(1982)

[23] Acharya(1985)

[24] Bhattacharyya(1999)

[25] Bhattacharyya & Ghose (1998)

[26] Kaldor(1950)

[27] Frey & Week-Hannemann(1984)

[28] Zellner(1970)

[29] Berger(1972)

[30] Joreskog & Goldberger(1975)

[31] Aigner et al(1988)

[32] DYMIMIC

[33] Giles(1999)

[34] Giles & Caragata(2001)

[35] Giles & teds (2002)

[36] LISREL

[37] Jorskog &Sorbom(1993)

[38] Maximum Likelihood Estimination

[39] http:/www.eci.gov.in

[40] Goodness of fit

خوبی برازش : یعنی میزانی که یک معادله­ی تخمینی از لحاظ اقتصاد سنجی داده­ها را برازش می­کند ( مترجم به نقل از فرهنگ علوم اقتصادی )

[41] Parsimony

 خست : اصطلاحی که آدام اسمیت به عنوان پایه­ی تراکم سرمایه و ثروت به­کار برده است .( مترجم به نقل از فرهنگ  علوم اقتصادی )

[42] BIMARU ایالت­های مادیاپرادش ، اوریسا ، و آتارپرادش

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo