X
تبلیغات
رایتل

تجارت غیر قانونی پاکستان با ایران و افغانستان از راه بلوچستان :

جمعه 30 دی‌ماه سال 1390 ساعت 10:23 ق.ظ

تجارت غیر قانونی پاکستان با ایران و افغانستان از راه بلوچستان : میزان  تجارت ، موازنه تجاری و زیان­ دولت Illegal trade between Pakistan and Iran

نویسندگان : محمد شریف ،عمر فاروق و ارشد بشیر

مترجم : دکتر حبیب­ اله قصیحی

چکیده

مقادیر معتنابهی از محصولات کشاورزی و غیر کشاورزی ، به صورت غیر قانونی در مرزهای پاکستان با افغانستان و پاکستان با ایران تجارت می­گردد . طی سال­های 98-1997 ، موازنه­ی تجاری در مرزهای پاکستان با افغانستان به سود پاکستان و در مرزهای ایران با پاکستان به سود ایران رقم خورده بود . در این مدت به لحاظ عدم حصول درآمدهای ناشی از تعرفه­های گمرکی و مالیات، دولت پاکستان زیان­های مالی زیادی را متحمل شد . مقدار زیادی از این زیان نیز به خاطر رشو­ه­­گیری­هایی بود که می­تواند موضوع را بیش از پیش پیچیده سازد .  در این مقاله برخی اندازه­گیری­های نیز در راستای تحت کنترل درآوردن تجارت غیر قانونی در آینده ، پیشنهاد گردیده است.

مقدمه

                تجارت غیرقانونی یا قاچاق را می­توان گونه­ای از تجارت در مرزها و بنادر  دو کشور دانست که با تشریک مساعی پنهان اما قوی قاچاقچیان و ادارات دولتی مسئول کنترل این تجارت در مرزها همراه است .حجم  این گونه تجارت غیرقانونی برای یک کالا  معمولا با گسترش اختلاف در قیمت مصرف کننده بین دو کشور تعیین می­گردد . بخشی از این اختلاف قیمت به خاطر  بالا بودن سطح تعرفه­ ،حقوق گمرکی  و مالیات و میزان حمایت از صنایع بومی از طریق ممنوعیت واردات یا صادرات یک کالای به­خصوص بوجود می­آید .  عوامل دیگر زمینه­ساز قاچاق عبارت­اند از :کمبودهای مقطعی عرضه نسبت به تقاضا در یک سوی مرز ، حمایت بی­مورد  نظامیان عالی­رتبه ، نخبگان سیاسی و مسئولین ادارات محلی از قاچاقچیان ، بوروکراسی شدید اداری ، کم­توجهی ادارات سطح بالا به  مسئولیت خود در کنترل قاچاق ،فرآیند عریض و طویل ، ضعیف و فساد آلود تشویق یا تنبیه مامورین مقابله با قاچاق و غیره . در مورد پاکستان ،رشوه­خواری ادارات مامور مبارزه با قاچاق، یکی از موانع عمده برای کنترل تجارت غیر قانونی در مرزهاست . گرچه این مامورین می­دانند که در صورت اثبات رشوه­خواری از کار برکنار می­شوند اما عواید رشوه­خواری آن­قدر زیاد است  که در صورت از دست دادن شغل  هم می­توانند زندگی خوبی داشته باشند .

           پاکستان از سمت شمال­غربی با افغانستان و از جهت جنوب­شرقی با ایران مرز مشترک دارد . نقل و انتقال غیرقانونی کالاها در دو سوی مرز  در مورد کالاهای ورودی یا خروجی امری عادی است . منابع مختلف آمارهای متفاوتی در خصوص حجم این تجارت ، ارزش پولی آن و یا زیان دولت،  اظهار نموده­اند بنابر این احساس می­شود که به دلایل زیر لازم است اهداف زیر با بهره­گیری از منابع مختلف محقق گردند :

1-    تعیین نوع کالاهای کشاورزی و غیرکشاورزی  که بین این سه کشور به صورت غیرقانونی ردو بدل می­گردد .

2-    تشخیص مسیرهای مورد استفاده برای انتقال کالاهای قاچاق در استان بلوچستان

3-     به­ دست آوردن برآوردهایی بسیار نزدیک به واقعیت در خصوص حجم قاچاق ، ارزش پولی آن و زیان دولت­ها

4-    ارائه پیشنهادهایی برای کنترل یا به حداقل رساندن چنین نقل و انتقال غیرقانونی کالاهای مختلف از مرزها به منظور افزایش درآمدعمومی دولت و کمک به صنایع بومی .

روش تحقیق

        جمع­آوری اطلاعات در خصوص موضوع حساس تجارت غیر قانونی در استان بزرگی مثل بلوچستان  به لحاظ حمل و نقل و شرایط اقلیمی  سخت و طاقت­فرسای منطقه کار آسانی نیست . در این مورد مراجع آمار رسمی و غیر رسمی و روش­های مشاهده میدانی مورد استفاده استفاده قرار گرفتند تا اطلاعات مورد نیاز در باره­ی تجارت غیرقانونی در مرزهای پاکستان با افغانستان و پاکستان با ایران جمع­آوری گردند . شیوه­های غیررسمی ، گردآوری اطلاعات لازم از طریق سخن­چینی یامباحثات غیررسمی دوستانه با قاچاقچیان و موسساتی که به­طور مستقیم یا غیرمستقیم با این نوع فعالیت اقتصادی سروکار داشتند، را شامل می­گردد و شیوه­های رسمی شامل گردآوری اطلاعات از طریق نشست­های منظم با ادارات یا موسسات گوناگونی که مسئول کنترل ، هدایت و نگه­داری آمارهای رسمی در خصوص تجارت قانونی و غیرقانونی در مرزها هستند ، می­باشد . اطلاعات گردآوری شده از دو منبع فوق ( اعم از اطلاعات  مربوط به نوع کالا ، مقدار تخمینی و ارزش پولی آن ) که اغلب به صورت آماری­های خام بودند به شیوه مشاهدات مستقیم مورد تایید قرار گرفتند . برای مثال گذرهای شخصی از جاده­های متعدد در استان بلوچستان که به سمت ایران یا افغانستان صورت می­گرفت تحت مشاهده­ی دقیق قرار گرفته و داده­ها  از نظرتعداد کامیون­های حامل محصولات کشاورزی و غیرکشاورزی و درصد کامیون­هایی دارای مدارک قانونی از محموله صادراتی یا وارداتی بودند، ثبت شدند . قیمت­های مورد استفاده برای ارزش­گذاری این اقلام از فروشگاه­های مختلف کویته و چمان [1] به­ دست آمد .

بحث و نتیجه

گذرگاه­ها و نقاط تجاری ( مجاز و غیرمجاز) در بلوچستان  : شماری ازنقاط و گذرگاه­های بلوچستان که مورد استفاده تجار غیرمجاز قرار می­گیرد به  این شرح شناسایی شده­اند : چامان ، پیشین ، گلستان ، بادین ، پنج پای ، پنج­گور ، گردجنگل[2]، قمردین کاریز[3] ، سورتال[4] ، توباه کاکاری[5] نقاط تجاری عمده برای تجارت مجاز یا غیرمجاز میان پاکستان و افغانستان هستند . و نقاط تجارت با ایران عبارت­اند از : تفتان ، نوکندی ، پنج گور ، ماشکل ، کچاوو، نوشکی، تربت ، جودار ، گوادار ، دشت ، پنسی و کوارا.

     مهم­ترین گذرگاه­های شناسایی شده  که برای تجارت غیرقانونی بین پاکستان و افغانستان و پاکستان با ایران مورد استفاده قرار می­گیرند به این شرح می­باشند :

1-    دبی به کویته از طریق قندهار و چامان قندهار، چامان و نوشکی قندهار و بادین قندهار و قمردین کاریز کراچی ، قندهار و چامان ( صرفا جهت ترانزیت به افغانستان ) کراچی و وااش چامان

2-    ایران به کویته از طریق مند ، سونستر- تفتان ، دالبندین و نوشکی ، پنج گور و باسیمان - تربت ،دشت و کلات

3-    زاهدان به کویته از طریق کچاوو  و  نوشکی

تجارت غیر قانونی بین پاکستان و افغانستان : محصولات کشاورزی که به­صورت غیرمجاز از پاکستان به افغانستان صادر می­شوند عبارت­اند از : گندم ، آرد ، برنج ، شکر ، روغن خوراکی ، کره نباتی ، پیاز ، سبزیجات تازه ، فلفل  و پارچه (جدول 1) . از سوی دیگر کالاهای غیرکشاورزی  شامل : کود ،داروهای دامی ، حشره­کش ، کالاهای ورزشی ، ابزارهای پزشکی ، بادبزن . کیف سلاح  می­باشد .( جدول 2) ارزش کل اقلام کشاورزی و غیرکشاورزی صادره به افغانستان سالیانه به ترتیب 27940   و   10830 میلیون روپیه پاکستانی برآورد می­گردد .

جدول 1. صادرات قاچاق محصولات کشاورزی  از پاکستان به افغانستان

اقلام

مقدار

 ( هزار تن )

ارزش

( میلیون روپیه )

اقلام

مقدار

 ( هزار تن )

ارزش

( میلیون روپیه )

آرد گندم

1095

5/10402

آب­میوه

45

15/3

شکر

5/547

5/9307

خیسانده­ی مالت

3/7

14/184

برنج باسمتی

69

63/1595

ماش

3/7

2/199

برنج

150

5/1612

عدس

3/7

5/230

روغن- کره نباتی

38/4

2/245

چای

3/7

1460

گوجه فرنگی

10

50

آرد سفید

3/7

23/85

پیاز

10

100

آرد نخود

3/7

146

فلفل قرمز

5

88/64

نمک

5

40

کدو

5

5/41

تنباکو

 5/2

13/144

خیار

5

75/40

گندم بلغور شده

3/7

16/92

نخود سبز

5

5/145

الیاف

 

1750

 

مجموع

 

46/27940

 

     محصولات کشاورزی که به صورت غیر مجاز از افغانستان به پاکستان وارد می­شوند عبارت­اند از : میوه-جات ( سیب، انگور،زردآلو، گلابی ، انار ،و زالزالک) خشکبار (کشمش ، بادام ، پسته ، دانه خشخاش و انجیر ) بقولات (نخود ،خیسانده مالت ، ماش) ، ادویه­جات ( زیره، گیشنیز ، مالتی)بذر علوفه( یونجه ،شبدر )محصولات  دامی ( پوست و پشم گوسفند و بز) و بالاخره  چوبه­ی سدر ،کلم­برگ و حنا .

 

جدول 2. صادرات  قاچاق کالاهای غیرکشاورزی از پاکستان به افغانستان

اقلام

مقدار

( هزارتن)

ارزش

( میلیون روپیه)

اقلام

مقدار

( هزارتن)

ارزش

( میلیون روپیه)

کود اوره

25/1478

93/10199

کالاهای ورزشی

-

50

مواد پلاستیک

-

40

ابزارهای جراحی

-

95

داروهای دامی

-

150

بادبزن

-

60

حشره­کش

-

200

کیف سلاح

-

35

 

مجموع

 

93/10829

 

جدول 3. واردات قاچاق کالاهای کشاورزی از افغانستان به پاکستان

اقلام

مقدار

( هزارتن)

ارزش

( میلیون روپیه)

اقلام

مقدار

( هزارتن)

ارزش

( میلیون روپیه)

نخود

10

5/162

زالزالک

7/147

590

ماش

20

450

کشمش

8

300

بذر یونجه

10

575

بادام

7/10

428

بذر شبدر

20

400

خشخاش

2

300

زیره

8/8

506

انجیر

2

200

گیشنیز

10

200

پیاز

36/18

6/183

خیسانده مالت

20

1800

سیب زمینی

86/4

3/24

هل

10

2500

گوسفند

146

2/29

چای

25

5200

بز

5/182

3/27

سیب

7

126

پشم

14/13

394

انگور

18

360

پوست

52/17

200

آلو

10

2/76

پوست و چوبه گیاهان

1752

1177

گلابی

10

2/124

مجموع

 

6/16373

انار

5

40

 

 

     فهرست کالاهای غیر کشاورزی که ازافغانستان به پاکستان قاچاق می­شوند شامل: کالاهای برقی ، لاستیک خودرو ، گوشی تلفن ، خودرو و لوازم یدکی خودرو ، پتوی کره­ای ، لباس ، ماشین آلات اوراقی ، لامپ، اسباب بازی  و جاروبرقی است . ( جدول 4) مجموع ارزش اقلام کشاورزی و غیرکشاورزی که  سالیانه به طریق غیرقانونی از افغانستان وارد می­گردند به ترتیب 16374 و 17589 میلیون روپیه است .

جدول 4. واردات قاچاق کالاهای غیر کشاورزی از افغانستان به پاکستان

اقلام

تعداد

ارزش

(میلیون روپیه)

اقلام

تعداد

ارزش

(میلیون روپیه)

یخچال

3000

45

لباس

 

5040

تلویزیون

9000

108

لوازم آرایش

 

1000

ویدئوپخش

8000

8/316

لوازم یدکی

 

2000

ویدئو ضبط

8200

480

لوازم  مستعمل بدنه خودرو

 

1000

ضبط صوت

19800

861

خودرو

500

250

اتو

72000

792

ماشین آلات اوراقی

 

3000

لامپ

31104000

3/404

اسباب بازی

 

60

لاستیک خودرو

219000

2/1270

جارو برقی

 

120

گوشی تلفن

1112000

500

خمیردندان

 

15

پتو

1440000

2/321

باتری خودرو

 

5

 

مجموع

 

5/17588

 

باید در نظر داشت که واردات و صادرات قاچاق هر دو توسط گروه­های یکسانی صورت می­پذیرد . موازنه­ی  خالص تجاری 4754میلیون روپیه به سود پاکستان بوده است . با فرض 110 درصد و 8 درصد عوارض صادرات و هزینه­های معاملات ( مثل رشوه دادن به عوامل مسئول مبارزه با قاچاق ) که به ترتیب برای صادرات و واردات برابر 15 درصد و 10 درصد می­باشد ، دولت پاکستان سالیانه از بابت قاچاق کالا 8927 میلیون روپیه زیان دیده است . در حالی که حدود 6462 میلیون روپیه عاید کسانی شده که مسئول کنترل قاچاق بوده­اند .

تجارت غیرقانونی بین پاکستان و ایران : عمده­ترین کالاهای کشاورزی  قاچاق که از پاکستان به ایران روانه می­شود عبارت­اند از : برنج ، کنجد ، پیاز ، سیب­زمینی ، سماق و کینو ( نوعی صمغ)(جدول 5)  . کالاهای غیرکشاورزی شامل : لوازم ورزشی ، ابزارهای جراحی،کبریت، پوست دباغی شده ، دست­بافت­ها ، چرخ خیاطی ، کیف سلاح ، ماشین­های بافندگی و قطعات آن­ها ، دوچرخه ، لوازم آرایش و نخ بافتنی و دوزندگی .(جدول 6) ارزش کل اقلام کشاورزی و غیرکشاورزی صادره به ایران به ترتیب 5292 و  623 میلیون روپیه برآورد شده است .

           از طرف دیگر میوه­های تازه و خشک ، ادویه­جات ، سبزیجات ، موادغذایی آماده ، بیسکویت  و تخم­مرغ ، مهم­ترین موادکشاورزی هستند که به صورت قاچاق از ایران به پاکستان انتقال می­یابند . ( جدول 7) کالاهای غیرکشاورزی وارده شده به پاکستان عبارت­اند از : نفت و حامل­های نفتی ، کالاهای الکترونیک ، فرش ، کاشی ، لوازم پلاستیکی منزل ، پتو ، شمع ،قیر ، ماشین­آلات اوراقی ، لوازم آرایش ،صابون ، مایع ظرف­شویی ، لامپ مهتابی ، داروهای دامی ، و حشره­کش . (جدول8) مجموع ارزش کالاهای کشاورزی و غیرکشاورزی که به طریق قاچاق از ایران به پاکستان انتقال می­یابد سالیانه به ترتیب 5915 و 29923 میلیون روپیه است .

جدول 5. کالاهای کشاورزی که به طریق قاچاق از پاکستان به ایران انتقال یافته­اند

اقلام

مقدار(هزارتن)

/تعداد

ارزش

(میلیون روپیه )

اقلام

مقدار(هزارتن)

/تعداد

ارزش

(میلیون روپیه )

برنج باسمتی

90

2081

سماق

5

60

برنج(سایر)

180

1935

کینو

3

24

کنجد

20

660

گاو

7/6

4/80

سیب زمینی

15

84

گاومیش

6/5

112

پیاز

20

212

گوساله

9/2

5/43

 

مجموع

-

9/5291

 

 

جدول6. کالاهای غیرکشاورزی که به طریق قاچاق از پاکستان به ایران انتقال یافته­اند

اقلام

تعداد

ارزش

(میلیون روپیه )

اقلام

تعداد

ارزش

(میلیون روپیه )

کالاهای ورزشی

 

95

کیف سلاح

4000

9/1

وسایل جراحی

 

150

ماشین بافندگی و قطعات مربوط

 

200

کبریت( کارتن)

18250

48/5

دوچرخه

1000

5/2

پوست دباغی شده

 

5/75

لوازم بهداشتی

 

40

دست­بافت­ها

1000

5/1

نخ دوخت

 

50

چرخ خیاطی

1000

3/1

مجموع

 

18/623

جدول7.کالاهای کشاورزی که به طریق قاچاق از ایران به پاکستان انتقال یافته­اند

اقلام

مقدار

(میلیون تن)

ارزش

(میلیون روپیه)

اقلام

مقدار

(میلیون تن)

ارزش

(میلیون روپیه)

خلر   1

15

25/356

روغن زیتون

17280

21/1

گیشنیز

15

5/337

ترشی زیتون

21600

08/1

سیب

2

36

آب­جو

1500

03/0

زردآلو

2

9/24

سرکه

5/1

05/0

کشمش

6

5/337

مربا آلبالو

8/20

72/0

پسته

5

1000

مربا هویج

8/19

6/0

خشخاش

2

440

شیرینی جات

43200

16/2

رب گوجه فرنگی

92/25

35/1

بیسکویت

536

42/1

آب­لیمو

14440

6/0

عسل

6/21

65/0

آب­میوه(سایر)

32/4

1/0

آجیل

95/10

657

سبزیجات ترشی

8648

35/0

تخم­مرغ(دوجین)

5/109

64/1

ترشی سیر

34268

72/0

مجموع

 

83/3201

1-     گیاه علوفه­ای از تیره نخود

 

جدول 8. کالاهای غیر کشاورزی که به طریق قاچاق از ایران به پاکستان انتقال یافته­اند

اقلام

تعداد

ارزش

(میلیون روپیه)

اقلام

تعداد

ارزش

(میلیون روپیه)

یخچال

2000

26

کفش

-

438

لاستیک دوچرخه

100000

13

واکس و موم

-

500

پتو

422000

336

قیر

-

2500

فلاسک

175000

5/717

سوخت­های نفتی

-

5/7117

لباس

-

3880

مواد نفتی

-

2500

ماشین­آلات اوراقی

-

4000

لوازم آرایشی

-

750

فرش ماشینی

-

2000

صابون

-

500

فرش

-

300

مایع ظرف­شویی

-

150

کاشی

-

500

پودر لباس­شویی

-

250

کولرآبی

-

500

لامپ مهتابی

36500

7/42

چتایی

-

10

حشره­کش

-

600

مصنوعات پلاستیکی

-

150

داروهای دامی

-

200

شیلنگ پلاستیکی

-

600

مجموع

 

7/29992

کاپشن و لباس

-

1916

 

 

موازنه خالص تجارت غیرقانونی بین پاکستان و ایران  معادل 24008 میلیون روپیه به طرف قاچاق کالا از ایران به پاکستان بوده و با فرض این که عوارض گمرکی واردات 10 درصد و هزینه­های جنبی معاملات مثل رشوه پرداختی به مامورین هم 8 درصد باشد ، زیان دولت پاکستان از این رهگذر 5080 میلیون روپیه خواهد بود . این در حالی است که حدود 3066 میلیون روپیه از سوی دولت پاکستان بابت هزینه­های مبارزه با قاچاق هزینه شده است .

وسایل نقلیه مورد استفاده و افرادی که به کار قاچاق مشغولند : تخمین زده شده که حدود 20 دستگاه اتوبوس ، 200 دستگاه مینی بوس ، 100 دستگاه کامیون ، 100 دستگاه مزدا ون ، 200  ون پیک آپ ، 200 تاکسی ، و یک قطار در هر روز برای کار قاچاق مورد استفاده  افرادی قرار می­گیردکه بین کویته و چامان به کار قاچاق می­پردازند . حدود 25000 نفردرگیر این نوع تجارت بوده و هر سال از این راه 720 میلیون روپیه درآمد به­دست می­آورند .و این­ها همه گویای وجود یک شبکه­ی بزرگ قاچاق کالا در بلوچستان است .

نتیجه­گیری و پیشنهاد

                موازنه تجارت قاچاق در مرز پاکستان با افغانستان به سمت صادرات کالا از پاکستان و در مرز پاکستان با ایران به سمت انتقال کالا از ایران است .پیشنهادات زیر برای کنترل قاچاق در آینده می­تواند ثمربخش باشد :

1-    عوارض گمرکی  باید در فواصل زمانی کوتاه تغییر یابد .

2-    تنها از نیروهای شرافتمند و خبره نسبت به مسائل گمرکی در مرزهای با افغانستان و ایران استفاده شده و و موسسه­ی کارآیی همواره شرافت این کارکنان را ارزیابی نماید .

3-    اگر ثابت شود که اداره­ای به طور مستقیم یا غیرمستقیم با قاچاقچیان همراهی و همکاری دارد ، تنبیهات سخت ، سریع و کارآمد درنظر گرفته شود .

قاچاقچیان تحت هیچ  شرایط و با هیچ هزینه­ای نباید بخشوده شوند . لازم است برای قاچاق اشد مجازات در نظر گرفت به طوری که احدی به خود جرات ندهد در کار قاچاق وارد گردد .


[1]-Chaman

[2] D Jungle

[3] Qamardin Karez

[4] Surtal

[5] Tobah Kakari

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo